Ağzı Kulaklarına Varmak: Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Ağzı kulaklarına varmak, hepimizin bir şekilde tanıdığı, duygusal anlam taşıyan bir ifade. Bu deyim genellikle mutluluğun, sevincin, heyecanın dışavurumu olarak kullanılır; birinin yüzünde oluşan geniş bir gülümsemeyi tanımlar. Ancak, bu basit ifadeyi toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından ele almak, çok daha derin bir anlam kazanabilir. İstanbul’un sokaklarından, toplu taşımalarından ve işyerlerinden aldığım örneklerle, bu deyimin farklı toplumsal gruplar üzerindeki etkilerini, nasıl farklı biçimlerde algılandığını ve günlük hayatta nasıl şekillendiğini sizlere aktarmaya çalışacağım.
Toplumsal Cinsiyet ve Ağzı Kulaklarına Varmak
İstanbul’da yaşayan bir kadın olarak, toplumsal cinsiyetin bu tür deyimlerde nasıl şekil bulduğunu görmek oldukça ilginç. Toplumumuzda bir kadının “ağzı kulaklarına varmak” gibi bir gülümseme sergilemesi, genellikle çevresindeki insanlar tarafından “çok neşeli” ya da “açık fikirli” olarak algılanır. Ancak bu gülümsemenin anlamı, her zaman toplumun ondan beklediği gibi olmuyor. Bir kadının neşesi, bazen yanlış anlaşılabilir ya da “yeri gelmişken” bir tür denetim aracı olarak kullanılabilir. Örneğin, bir kadın toplu taşımada bir konuşma sırasında çok neşeli ve güleryüzlü olduğunda, bazen etrafındaki insanlar bunu “ağzı kulaklarına varmak” anlamında, fazla iyimser bir tutum olarak değerlendirebilir. Toplumun kadınlardan beklentisi, çok neşeli olmaktan ziyade, “yerinde ve dengeli” bir duruş sergileyen, ciddi bir tavırda olmalarını istemek gibi bir eğilim taşıyor.
Çeşitlilik: Herkesin Ağzı Kulaklarına Varmaz
Ağzı kulaklarına varmak, yalnızca belirli toplumsal grupların ya da bireylerin deneyimlediği bir şey değildir. Çeşitli sosyal ve ekonomik arka planlardan gelen insanlar, bu ifadeyi farklı şekilde deneyimler. Mesela, işyerinde genellikle gülümseyen bir erkek, aynı işyerinde gülümseyen bir kadından farklı bir şekilde değerlendirilir. Toplum, erkeklerin mutluluğunu ve neşesini daha rahat kabul ederken, kadınların gülümsemesini bazen yargılar. Bir işyerinde, özellikle erkek egemen alanlarda, bir kadının “ağzı kulaklarına varmak” gibi bir tavır sergilemesi, bir yandan pozitif bir anlam taşırken, diğer yandan da ciddiyet eksikliği gibi olumsuz bir yansıma yaratabilir. Çeşitli grupların bu deyimi nasıl deneyimlediği, toplumsal normlarla ve değerlerle doğrudan ilişkilidir.
Bir örnek vermek gerekirse, sokakta bir genç kadının ya da erkek çocuğunun bu deyimi yüzlerinde bir gülümseme olarak sergilemesi, mahalledeki diğer insanlar tarafından nasıl algılandığıyla farklı bir yere gelir. Gençlerin gülümsemesi bazen “çocukça” veya “görünüşte masum” olarak değerlendirilirken, yetişkinlerin “ağzı kulaklarına varmak” gibi bir hali, bir tür “toplumun onlara sunduğu haklar” olarak görülmez. Çeşitli yaş gruplarının, farklı kültürlerin bu deyimi nasıl deneyimlediği ve anlamlandırdığı, toplumsal yapılarla çok bağlantılıdır.
Sosyal Adalet ve Duygular: “Ağzı Kulaklarına Varmak” Üzerine Bir Yorum
Sosyal adalet açısından baktığımızda, ağzı kulaklarına varmak deyimi daha derin anlamlar taşır. İnsanların, duygusal ifadelerini özgürce ortaya koyabilmesi, toplumsal eşitsizliklerin giderilmesiyle doğrudan ilişkilidir. Çeşitli grupların bu deyimi kullanma şekilleri, onların sosyal konumlarıyla ve toplumsal haklarıyla doğrudan bağlantılıdır. Örneğin, gelir seviyesi düşük bir mahallede yaşayan bir çocuğun neşesi, toplum tarafından genellikle “geçici” ya da “geçersiz” bir duygu olarak görülürken, daha yüksek gelirli bir semtte yaşayan çocuğun aynı gülümsemesi, genellikle “saf ve dürüst” bir mutluluk olarak kabul edilir.
Birçok durumda, sosyal adaletin eksikliği, insanların duygusal ifadelerini sınırlayarak onlara “ağzı kulaklarına varmak” gibi basit bir mutluluğu bile “hak etme” duygusunu verir. Örneğin, göçmen işçilerin çalıştıkları inşaat alanlarında ellerinden gelenin en iyisini yapmaya çalışırken bir araya gelerek, “gülümsediklerinde” bu gülümsemeyi ne kadar doğal bulduğumuz ya da nasıl algıladığımız, toplumun sınıfsal yapısı ve adalet anlayışıyla doğrudan bağlantılıdır. Bazı toplumsal grupların bu basit ifadeyi ne kadar özgürce sergileyebileceği, toplumsal adaletin ne kadar yerleşik olduğunun bir göstergesidir.
Günlük Hayattan Örnekler
Günlük yaşantımda bu ifadeyi sıkça gözlemlerim. Bir kafede çalışırken, yan masada oturan bir çiftin birbirine “ağzı kulaklarına varmak” derken, bu ifade ne kadar özgür ve içten bir mutluluğun simgesi gibi görünse de, bazen sadece toplumun onları izlediğini bilerek bunu yapıyorlar. Her gülümsemenin ardında bir bilinçaltı düşünce yatar: “Sosyal normlara uyuyor muyuz? Toplumun beklentilerini karşılıyor muyuz?”
Bir gün, sabah işe giderken, metrobüste bir kadının gülümsemesi dikkatimizi çekti. Hem erkeklerin hem de kadınların bakışları farklıydı. Kadınlar, diğer kadının gülümsemesini “güçlü ve mutlu bir insan” olarak görürken, erkeklerin gözlerindeki anlam ise biraz daha farklıydı. Yine de, bu farklı bakış açıları, “ağzı kulaklarına varmak” gibi doğal bir duyguyu ne kadar toplumsal yapıların yönlendirdiğini gösteriyor.
Sonuç
Ağzı kulaklarına varmak, basit bir mutluluğun dışavurumu olmanın ötesinde, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletin ne kadar hayatımıza nüfuz ettiğini gösteren bir deyimdir. Toplumda hangi gruptan olursanız olun, bu deyimi nasıl deneyimleyeceğiniz, sosyal konumunuz ve çevrenizdeki insanların bu tür duygusal ifadeleri nasıl algıladığıyla doğrudan ilişkilidir. Duygusal ifadeler ve toplumsal normlar arasında bir denge kurarak, bu deyimin bize anlatmak istediklerini daha iyi anlayabiliriz.